{"id":7973,"date":"2015-12-09T12:26:56","date_gmt":"2015-12-09T12:26:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.moepp.gov.mk\/?page_id=7973"},"modified":"2024-05-30T09:31:53","modified_gmt":"2024-05-30T08:31:53","slug":"%d0%be%d1%82%d0%bf%d0%b0%d0%b4","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/arhiva.moepp.gov.mk\/AL\/%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b5%d0%ba%d1%82%d0%b8\/%d0%be%d1%82%d0%bf%d0%b0%d0%b4\/","title":{"rendered":"P\u00ebrdorimi efikas i burimeve dhe mbeturinave"},"content":{"rendered":"

Problemet globale mjedisore me t\u00eb cilat p\u00ebrballemi sot jan\u00eb kryesisht rezultat i mbishfryt\u00ebzimit njer\u00ebzor t\u00eb burimeve natyrore, duke p\u00ebrfshir\u00eb l\u00ebnd\u00ebt djeg\u00ebse (fosile), mineralet, ujin, tok\u00ebn dhe biodiversitetin. Po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb e qart\u00eb se modeli mbizot\u00ebrues evropian i zhvillimit ekonomik \u2013 i bazuar n\u00eb p\u00ebrdorimin n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb burimeve, gjenerimin e mbeturinave dhe ndotjen \u2013 nuk mund t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb afatgjat\u00eb. Shum\u00eb nga burimet p\u00ebrdoren vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr kohore, ose ato humbasin ekonomin\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet asgj\u00ebsimit ose reduktimit gjat\u00eb operacioneve t\u00eb rikuperimit.<\/p>\n

Koncepti i ekonomis\u00eb qarkore i prezantuar vitet e fundit dhe politikat p\u00ebrkat\u00ebse duhet t\u00eb trajtojn\u00eb p\u00ebrdorimin e burimeve, prodhimin, konsumin dhe mbetjet n\u00eb nj\u00eb nivel m\u00eb t\u00eb lart\u00eb. Ky koncept synon mbylljen e humbjeve materiale duke ruajtur sa m\u00eb gjat\u00eb vler\u00ebn e produkteve, materialeve dhe burimeve n\u00eb ekonomi. Kjo redukton n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive gjenerimin e mbeturinave dhe p\u00ebrdorimin e materialit t\u00eb papast\u00ebr.<\/p>\n

P\u00ebrdorimi i burimeve, si dhe gjenerimi dhe trajtimi i mbetjeve rezulton n\u00eb presione t\u00eb konsiderueshme mjedisore gjat\u00eb fazave t\u00eb nxjerrjes, prodhimit, p\u00ebrdorimit dhe p\u00ebrfundimit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb produktit. Objektivat e politik\u00ebs mjedisore p\u00ebrfshijn\u00eb reduktimin e sasis\u00eb s\u00eb materialeve t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00eb ekonomi, p\u00ebrmir\u00ebsimin e efikasitetit t\u00eb burimeve, reduktimin e gjenerimit t\u00eb mbetjeve dhe kthimin e mbetjeve n\u00eb burim. Parandalimi dhe menaxhimi i mbetjeve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb aspekt ky\u00e7 i ekonomis\u00eb qarkore. Efikasiteti i burimeve \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor n\u00ebse duam t\u00eb shk\u00ebputim zhvillimin ekonomik nga degradimi i mjedisit. Burimet e Tok\u00ebs jan\u00eb t\u00eb kufizuara dhe nxjerrja e tyre gjeneron ndikime mjedisore dhe klimatike. P\u00ebrdorimi i tyre n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb efikase ndihmon n\u00eb minimizimin e k\u00ebtyre ndikimeve. K\u00ebshtu, efikasiteti i burimeve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga element\u00ebt themelor\u00eb t\u00eb nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb ekonomi qarkore, m\u00eb t\u00eb gjelb\u00ebr n\u00eb Evrop\u00eb, si dhe modele m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme prodhimi dhe konsumi.<\/p>\n

Rregulloret ligjore n\u00eb lidhje me menaxhimin e mbetjeve n\u00eb vendin ton\u00eb synon t\u00eb promovoj\u00eb nj\u00eb ekonomi qarkore duke nxjerr\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb burime cil\u00ebsore nga mbetjet. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, politika e Agjend\u00ebs s\u00eb Gjelb\u00ebr p\u00ebr Ballkanin Per\u00ebndimor mb\u00ebshtetet n\u00eb disa shtylla, q\u00eb synojn\u00eb kryesisht reformat n\u00eb rajon p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur ambiciet e Marr\u00ebveshjes s\u00eb Gjelb\u00ebr Evropiane, n\u00ebp\u00ebrmjet planit ekonomik dhe investues t\u00eb Bashkimit Evropian. Marr\u00ebveshja e Gjelb\u00ebr Evropiane synon t\u00eb promovoj\u00eb rritjen p\u00ebrmes kalimit n\u00eb nj\u00eb ekonomi moderne, efikase nga burimet dhe konkurruese.<\/p>\n

Ligji p\u00ebr menaxhimin e mbetjeve ofron nj\u00eb kuad\u00ebr legjitim p\u00ebr trajtimin dhe menaxhimin e mbetjeve. Ai prezanton konceptin e hierarkis\u00eb n\u00eb menaxhimin e mbetjeve. Hierarkia e miratuar zakonisht \u00ebsht\u00eb minimizimi\/reduktimi i mbetjeve n\u00eb burim, riciklimi, p\u00ebrpunimi i mbetjeve (me rikuperimin e burimeve, d.m.th. materialet (produktet) dhe energjia), transformimi i mbetjeve (pa rikuperim t\u00eb burimeve) dhe depozitimi i mbetjeve. Qasje specifike jan\u00eb t\u00eb nevojshme p\u00ebr kategori t\u00eb caktuara mbetjesh. Prandaj, p\u00ebrve\u00e7 Ligjit gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs p\u00ebr menaxhimin e mbeturinave, n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut ekzistojn\u00eb shum\u00eb ligje t\u00eb tjera p\u00ebr trajtimin e llojeve t\u00eb ndryshme t\u00eb mbeturinave. Agjenda e Gjelb\u00ebr detyron Ballkanin Per\u00ebndimor t\u00eb l\u00ebviz\u00eb drejt nj\u00eb ekonomie qarkore duke p\u00ebrmir\u00ebsuar menaxhimin e mbetjeve; rritja e produktivitetit t\u00eb burimeve; vendosja e m\u00ebnyrave inovative dhe m\u00eb efikase t\u00eb prodhimit dhe konsumit dhe vendosja n\u00eb funksion e qarkullimit n\u00eb modelet e biznesit.<\/p>\n

Rregullativat ligjore t\u00eb mbeturinave synojn\u00eb t\u00eb mbrojn\u00eb mjedisin dhe sh\u00ebndetin e njer\u00ebzve dhe t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb kalimin e vendit n\u00eb nj\u00eb ekonomi qarkore. Ata vendosin q\u00ebllime dhe p\u00ebrpiqen t\u00eb:<\/p>\n